De leesvaardigheid van Nederlandse kinderen staat onder druk. Lezen is voor velen geen dagelijkse gewoonte meer en dat merken we terug in de prestaties op internationale toetsen. Maar er is ook goed nieuws: andere landen laten zien dat verbetering mogelijk is. Portugal en Ierland zijn daar mooie voorbeelden van. Zij hebben de afgelopen jaren indrukwekkende stappen gezet. Wat doen zij anders? En vooral: wat kunnen wij daarvan leren?
Aan het begin van deze eeuw stond Portugal nog onderaan de ranglijsten voor leesvaardigheid. De zorgen waren groot. Maar inmiddels wordt het land internationaal geprezen om z’n leesaanpak. Hoe is deze ommekeer tot stand gekomen?
In 2006 werd het Plano Nacional de Leitura gelanceerd: een nationale leesstrategie die tot op de dag van vandaag doorloopt onder de naam PNL2027. Het doel is helder: lezen een vaste plek geven in het leven van álle Portugese burgers, met speciale aandacht voor kinderen en jongeren. Scholen, bibliotheken, gemeenten en het ministerie van Onderwijs werken hierin intensief samen.
De overheid investeerde fors in schoolbibliotheken en professionele leesbevordering. Leerkrachten worden opgeleid in leesdidactiek en ondersteund in het kiezen van rijke teksten. Daarnaast worden gezinnen betrokken met campagnes, boekenclubs en voorleesprojecten. En dat werpt zijn vruchten af: Portugal is één van de weinige landen die tussen 2018 en 2022 vooruitgang boekte in de leesprestaties volgens het PISA-onderzoek van de OESO.
Ook Ierland laat zien hoe leesonderwijs duurzaam versterkt kan worden. Het land ontwikkelde in 2011 de strategie Literacy and Numeracy for Learning and Life. Hiermee kwam er een nationale focus op lezen vanaf jonge leeftijd, met bijzondere aandacht voor kansengelijkheid.
In Ierland is het stimuleren van leesplezier een bewuste keuze. Lezen wordt op school geïntegreerd met verhalen vertellen, creatief schrijven, voorlezen en klassikaal lezen. Maar ook buiten school wordt actief ingezet op het stimuleren van lezen, onder andere via de publieke bibliotheken en community-projecten.
Een opvallend aspect is de koppeling met digitale vaardigheden. Kinderen leren omgaan met teksten in zowel papieren als digitale vorm. Leerkrachten worden hierin opgeleid, waardoor ze kinderen op een eigentijdse manier kunnen begeleiden bij het lezen, begrijpen en creëren van teksten.
De Ierse overheid investeert in alle scholen met extra ondersteuning voor scholen in achterstandswijken. Zo wordt de kloof tussen kansarme en kansrijke kinderen kleiner, en groeit de leesvaardigheid in de breedte. Ierland behoort volgens het laatste PIRLS-onderzoek (2021) tot de top van Europa op het gebied van begrijpend lezen.
Portugal en Ierland pakken het groots en integraal aan. Dat vraagt om visie, samenwerking en volharding – maar het kán dus wél. Dit zijn drie lessen die we direct kunnen meenemen:
De resultaten in Portugal en Ierland geven hoop. Ze laten zien dat het tij te keren is, als je maar de juiste keuzes durft te maken. Ook in Nederland kunnen we werken aan sterker leesonderwijs, stap voor stap, met oog voor wat werkt.
