Voor Samenwerkingsverband VO Groningen Stad zijn studiereizen al jaren een belangrijk onderdeel van de ontwikkeling van de organisatie. Ongeveer eens per twee jaar trekt een groep bestuurders, schoolleiders en samenwerkingspartners naar het buitenland om inspiratie op te doen. Dit keer viel de keuze op Portugal, een land dat internationaal bekendstaat om zijn visie op inclusief onderwijs.
Samen met de Rolf groep werd een programma samengesteld waarin schoolbezoeken, ontmoetingen met Portugese onderwijsprofessionals en inhoudelijke sessies elkaar afwisselden. Voor directeur-bestuurder Peter Oostra bleek het veel meer dan een inspirerende reis.
“We wilden niet alleen zien hoe het ergens anders georganiseerd is. We wilden vooral ontdekken wat dat betekent voor onze eigen praktijk.”
Het samenwerkingsverband werkt aan een nieuw ondersteuningsplan voor de komende jaren. Juist daarom ontstond de behoefte om buiten de grenzen van Nederland te kijken.
“We organiseren deze studiereizen niet alleen voor de verbinding binnen het samenwerkingsverband, maar ook om nieuwe inzichten op te halen. We wilden ons laten inspireren door een onderwijssysteem dat op een andere manier naar inclusief onderwijs kijkt.”
De keuze voor Portugal kwam niet uit de lucht vallen. Tijdens congressen en via internationale publicaties was de interesse al gewekt. “We waren verschillende Portugese sprekers tegengekomen en hadden artikelen gelezen over hun aanpak. Dat sprak ons enorm aan. Portugal heeft heel bewust gekozen voor inclusief onderwijs. Juist dat maakte het interessant.”
Ook de samenstelling van de reisgroep gaf extra waarde. Naast vertegenwoordigers uit het voortgezet onderwijs sloten ook deelnemers uit andere samenwerkingsverbanden, gemeenten en leerplicht aan. “Daardoor ontstonden gesprekken vanuit verschillende perspectieven. Iedereen keek met zijn eigen bril naar hetzelfde onderwijs. Dat verrijkt enorm.”
Waar het samenwerkingsverband eerdere studiereizen volledig zelf organiseerde, werd deze reis voor het eerst samen met de Rolf groep opgezet. Dat betekende ook iets loslaten. “Normaal gesproken regelden we alles zelf. Dan ben je eigenlijk vooral reisleider in plaats van deelnemer. Nu konden wij echt onderdeel zijn van de reis.” Vanaf de eerste gesprekken werd het programma gezamenlijk opgebouwd. “We konden onze vragen en wensen meegeven en daar werd goed naar geluisterd. Daardoor ontstond een programma dat precies aansloot bij wat wij wilden onderzoeken.”
Tijdens de reis viel vooral de professionele organisatie op. “Alles liep soepel. Er werd vooruitgedacht, praktische zaken waren goed geregeld en ook als er onverwachts iets gebeurde, werd dat heel professioneel opgelost. Daardoor konden wij ons volledig richten op de inhoud.” Volgens Peter maakte juist dat het verschil. “Wij hoefden niet bezig te zijn met organiseren. Daardoor konden we echt kijken, vragen stellen en leren.”
Hoewel de reis draaide om inclusief onderwijs in Portugal, ging het uiteindelijk vooral over het Nederlandse onderwijs. “Wij zochten eigenlijk een spiegel. Soms heb je een ander systeem nodig om opnieuw naar je eigen systeem te kijken.” Dat gebeurde al tijdens de eerste gesprekken met Portugese onderwijsprofessionals. “Toen wij uitlegden hoe wij bepaalde groepen leerlingen organiseren, kregen we vragen terug die ons echt aan het denken zetten. Ineens realiseer je je dat wat voor ons heel normaal is, ergens anders helemaal niet vanzelfsprekend is.”
Juist die spiegel maakte indruk. “Je gaat anders kijken naar je eigen keuzes. Niet omdat Portugal beter is, maar omdat zij je laten nadenken over waarom je dingen doet.”
Naast presentaties en gesprekken waren vooral de bezoeken aan scholen waardevol. “We zagen leerlingen, docenten en begeleiders gewoon aan het werk. Niet in een perfecte demonstratie, maar in de dagelijkse praktijk.” Voor Peter waren juist de kleine momenten het meest betekenisvol. “Ik liep mee met een jongen die in Nederland waarschijnlijk op een een school voor gespecialiseerd onderwijs’ zou zitten. Op school hoorde hij daar gewoon volledig bij. Dat zie je niet in een presentatie; dat ervaar je alleen als je er zelf bent.” Ook gesprekken met leerlingen maakten indruk. “Je spreekt kinderen die zelf kunnen vertellen hoe zij onderwijs ervaren. Dat geeft inzichten die je nergens in een rapport terugleest.”
De reis bleef niet hangen bij mooie indrukken. Kort na terugkomst werden de eerste vervolgstappen gezet. Een van de eerste onderwerpen die wordt opgepakt, is de rol van ouders binnen passend onderwijs.
“In Portugal worden ouders veel nadrukkelijker gezien als partner in het proces. Dat heeft ons aan het denken gezet. We zijn inmiddels gestart met een werkgroep die onderzoekt hoe we ouders ook binnen ons samenwerkingsverband actiever kunnen betrekken.” Ook andere inzichten krijgen een plek. “We kijken hoe we scholen beter kunnen ondersteunen en welke elementen uit de Portugese aanpak we binnen onze eigen context kunnen toepassen.”
Een studiereis vraagt tijd én investering. Toch hoeft Peter niet lang na te denken over de opbrengst. “Natuurlijk denk je vooraf: ik had ook andere dingen kunnen doen.” Maar eenmaal terug overheerst iets anders. “Je komt terug met enorm veel energie. Je kijkt weer fris naar je eigen organisatie en krijgt nieuwe ideeën waar je direct mee aan de slag wilt.” Collega’s merkten het zelfs meteen. “Ze vroegen: wat heb jij gedaan? Je straalt gewoon uit dat je geïnspireerd bent.”
Voor Samenwerkingsverband VO Groningen Stad staat één ding inmiddels vast: over twee jaar gaat er opnieuw een studiereis komen. “De bestemming weten we nog niet. Dat hangt af van de vraag waar we dan voor staan. Maar dát we weer gaan, staat eigenlijk al vast.” Ook over de samenwerking bestaat weinig twijfel. “De volgende keer laten we de organisatie opnieuw graag aan de Rolf groep over. Daardoor kunnen wij volledig deelnemen aan de reis. Dat levert uiteindelijk veel meer op.”
