Door boeken te combineren met greenscreen-technologie geef je die verhalen een extra dimensie. Kinderen worden niet alleen lezers, maar ook vertellers, acteurs en filmmakers.

Materialen:

• Boeken
• Greenscreen(box)
• Tablet of laptop met camera
• Greenscreenbox app (https://greenscreenbox.app of via de Appstore)
• Gratis lesproject ‘Spot aan’

Van boek naar beeld

Een verhaal begrijpen gaat verder dan alleen lezen. Kinderen leren meer wanneer ze nadenken over de verhaallijn, belangrijke gebeurtenissen en de personages. Door een boek om te zetten naar een film verwerken ze de inhoud op een actieve manier.

Ze kunnen bijvoorbeeld:

• een scène uit een boek naspelen;
• een trailer maken van hun favoriete verhaal;
• een boekpresentatie opnemen;
• een nieuwsuitzending maken over een gebeurtenis uit het boek;
• een zelfbedacht vervolg op het verhaal filmen.

Met greenscreen-technologie ontstaat daarbij een nieuwe laag. Het is gemakkelijk om een ander decor in te stellen in de app, waardoor kinderen bij elk verhaal of bij elk boek een passende film kunnen maken.

Werken aan leesbevordering

Wanneer kinderen een verhaal gaan verfilmen, lezen ze met een ander doel. Ze gaan op zoek naar belangrijke gebeurtenissen, denken na over personages en bepalen welke scènes essentieel zijn voor hun film.

Tijdens dit proces werken zij onder andere aan:

• het navertellen van een verhaal in eigen woorden;
• het samenvatten van een gelezen boek;
• het beschrijven van hoofdpersonen en gebeurtenissen;
• het herkennen van de verhaallijn;
• het omzetten van tekst naar beeld.

Doordat kinderen hun ideeën met elkaar bespreken, ontstaat er bovendien veel taalgebruik rondom het boek. Ze overleggen, maken keuzes en verwoorden hun ideeën tijdens het creatieve proces.

Een project voor klas, bibliotheek of BSO

Het thema van de Kinderboekenweek leent zich uitstekend voor een projectmatige aanpak. Leerlingen werken samen in kleine groepjes.

Het project kan worden ingezet:

• in de klas tijdens de Kinderboekenweek;
• als naschoolse activiteit;
• tijdens workshops in bibliotheken;
• in een makerspace;
• op de BSO.

Gratis lesproject Kinderboekenweek

Speciaal rondom het thema ‘Spot aan!’ ontwikkelden wij een gratis lesproject waarin lezen, verhalen vertellen en digitale creativiteit samenkomen.

In het project leren leerlingen hoe greenscreen-technologie werkt, maken zij een filmscript of storyboard en produceren zij samen een eigen greenscreenfilm. Natuurlijk wordt afgesloten met een echt filmfestival waarbij alle opnames samen worden bekeken.

Zo krijgen verhalen niet alleen een plek in het boek, maar ook op het scherm.

PISA beoordeelt of 15-jarigen kennis en vaardigheden kunnen toepassen om actief deel te nemen aan de samenleving. Het onderzoek richt zich dus niet alleen op wat leerlingen hebben geleerd, maar vooral op wat zij daarmee kunnen doen.

Als 39 procent van de Nederlandse leerlingen onder het basisniveau voor leesvaardigheid presteert, is dat niet uitsluitend een verantwoordelijkheid van taal- of leesdocenten. Het raakt de hele school.

Voor de schooldirecteuren: basisvaardigheden zijn een leiderschapsvraagstuk

Een duurzame verbetering van basisvaardigheden begint bij richting geven. Welke doelen stelt de school? Welke aanpak kiezen we? Hoe zorgen we dat scholing, kwaliteitszorg, lespraktijk en beschikbare middelen elkaar versterken?

Dat vraagt van schooldirecteuren meer dan het opstellen van een plan. Het vraagt om het bouwen aan een professionele cultuur waarin leraren samenwerken, lessen onderzoeken, resultaten bespreken en gezamenlijk verantwoordelijkheid nemen voor verbetering.

De structurele aandacht voor basisvaardigheden biedt schooldirecteuren kansen om zich verder te verdiepen in de samenhang tussen Nederlands, rekenen en wiskunde, digitale geletterdheid en burgerschap. Daarbij gaat het niet alleen om inhoudelijke kennis, maar ook om de vraag hoe je als leidinggevende richting geeft aan een duurzame aanpak binnen de school. Verdieping in leiderschap, samenwerking, reflectie en veranderkundige vaardigheden kan helpen om ambities te vertalen naar een gedragen koers en blijvende schoolontwikkeling.

De structurele middelen voor basisvaardigheden maken het mogelijk om niet alleen op korte termijn activiteiten te organiseren, maar te investeren in duurzame kennis en capaciteit binnen de school. Dat vraagt wel om duidelijke keuzes. Niet alles tegelijk, maar een samenhangende aanpak die past bij de leerlingenpopulatie, de ontwikkelfase van het team en de ambities van de school.

Voor de leerkracht: lezen is aanwezig in ieder vak

De PISA-definitie van leesvaardigheid omvat informatie opzoeken, teksten begrijpen, verbanden leggen, geloofwaardigheid beoordelen en omgaan met conflicterende informatie.

Dat betekent dat iedere leerkracht bijdraagt aan leesontwikkeling. Ook bij rekenen, wereldoriëntatie, burgerschap, techniek en digitale geletterdheid komen leerlingen teksten, instructies, bronnen, grafieken en argumenten tegen.

Taalontwikkeling vindt daarmee de hele schooldag door plaats. Dat vraagt van leerkrachten om ook buiten de taalles bewust na te denken over de taal die leerlingen nodig hebben om nieuwe kennis te begrijpen, erover te praten, te schrijven en te redeneren. Juist door taal en inhoud in samenhang aan te bieden, kunnen leergebieden elkaar versterken.

De opdracht is daarom groter dan het aanbieden van extra leesmomenten. Het gaat onder meer om:

• werken met rijke, betekenisvolle teksten;
• systematisch bouwen aan woordenschat en achtergrondkennis;
• leerlingen leren praten, schrijven en redeneren over wat zij lezen;
• hoge verwachtingen combineren met passende ondersteuning;
• leerlingen leren informatie uit verschillende bronnen kritisch te beoordelen;
• lezen verbinden aan onderwerpen die nieuwsgierigheid oproepen.

Professionalisering van leerkrachten en specialisten kan helpen om deze principes schoolbreed te vertalen naar concreet handelen. Wij kunnen scholen daarbij ondersteunen met opleidingen voor taal- en leesspecialisten, rekenspecialisten, digitale geletterdheid experts en andere onderwijsprofessionals.

Voor het team: samen zien versnelt samen leren 

De ervaring van OBS de Springschans laat zien wat er gebeurt wanneer een schoolontwikkeling niet bij enkele kartrekkers blijft liggen. Directeur Gijs Nolet ging met het hele team naar Dublin om kennisrijk onderwijs en rijke teksten in de praktijk te bekijken.  

“We willen ons onderwijs met elkaar maken en verbeteren. Daarom hebben we bewust gekozen om niet alleen een paar kartrekkers of de directie te laten gaan, maar het hele team.” 

De school had zich al verdiept in wetenschappelijke inzichten en nieuwe werkwijzen. Toch bleef er behoefte aan voorbeelden uit de dagelijkse praktijk: “We waren al een tijd bezig met de theorie. Maar hoe ziet het er nu uit op scholen die hier al jarenlang mee werken? Dat wilden we zelf ervaren.”  

Tijdens de studiereis werden schoolbezoeken gecombineerd met gesprekken met onderzoekers en onderwijsinstituten. Volgens Gijs Nolet zorgde juist die combinatie voor verdieping: “Het programma was boven verwachting. We zagen de praktijk in scholen én kregen de wetenschappelijke onderbouwing erbij. Dat versterkte elkaar enorm.” De gezamenlijke ervaring zorgde vervolgens voor meer draagvlak en snelheid: “Collega’s hebben met eigen ogen gezien wat we willen bereiken. Daardoor worden gesprekken anders en kun je sneller gezamenlijk besluiten nemen.”

Voor het bestuur: kijk naar samenhang en continuïteit 

Voor bestuurders ligt er een belangrijke opdracht om scholen niet alleen middelen, maar ook samenhang te bieden. Welke kennis is al aanwezig? Welke expertise moet worden opgebouwd? Hoe kunnen scholen van elkaar leren? En hoe voorkomen we dat iedere school opnieuw hetzelfde wiel uitvindt? 

Een passende besteding van middelen voor basisvaardigheden bestaat daarom niet uitsluitend uit materialen of tijdelijke externe ondersteuning. Investeren in de deskundigheid van medewerkers zorgt ervoor dat kennis in de organisatie blijft. Investeren in leiderschap helpt om verbeteringen te richten en te borgen. Investeren in gezamenlijke inspiratie kan teams helpen om abstracte ambities te vertalen naar zichtbaar onderwijs. 

De cijfers van PISA zijn landelijk. De antwoorden worden lokaal gevonden, in scholen en teams die samen onderzoeken wat hun leerlingen nodig hebben.

Geen herstel bij natuurwetenschappen en wiskunde 

De prestaties in natuurwetenschappen en wiskunde zijn ten opzichte van 2022 ongeveer gelijk gebleven. Daarmee is de eerdere daling uit PISA-2022 niet verder doorgezet, maar van een herstel naar het niveau van vóór 2022 is ook nog geen sprake. 

Internationaal gezien blijft Nederland relatief sterk in wiskunde. Geen van de andere EU14-landen scoort significant hoger. Bij natuurwetenschappen bevindt Nederland zich rond het gemiddelde van deze landen. Tegelijkertijd haalt 30% van de Nederlandse leerlingen niet het basisniveau voor wiskunde. Voor natuurwetenschappen geldt dit voor 27%.  

Leesvaardigheid blijft een groot aandachtspunt 

Bij leesvaardigheid zet de dalende trend wel door. De gemiddelde score van Nederlandse leerlingen daalde van 459 punten in 2022 naar 441 punten in 2025. Inmiddels presteert 39% van de Nederlandse 15-jarigen onder het basisniveau voor leesvaardigheid. In 2022 was dit 33%. 

Leesvaardigheid gaat binnen PISA verder dan het technisch kunnen lezen van een tekst. Leerlingen moeten informatie kunnen vinden en begrijpen, verbanden kunnen leggen, bronnen beoordelen en kunnen omgaan met verschillende of tegenstrijdige perspectieven. Dat maakt leesvaardigheid niet alleen relevant voor het taalonderwijs, maar voor vrijwel alle vakken en voor deelname aan de samenleving.  

Leren en probleemoplossen in een digitale wereld 

PISA-2025 besteedt voor het eerst uitgebreid aandacht aan Computational problem solving. Daarbij gaat het om het uitvoeren van experimenten in een digitale omgeving, het analyseren van gegevens en het ontwikkelen en verbeteren van oplossingen. Nederlandse leerlingen scoren op dit onderdeel ongeveer gelijk aan het gemiddelde van de EU14-landen. 

Het onderzoek laat ook zien hoe digitale middelen onderdeel zijn geworden van het dagelijks leren.  23% van de Nederlandse leerlingen geeft aan in de meeste of alle natuurwetenschappelijke lessen te worden afgeleid door digitale middelen. Tegelijkertijd gebruikt 35% minimaal één keer per week een AI-chatbot als hulpmiddel bij het leren. Ongeveer een kwart gebruikt AI wekelijks voor vooronderzoek, het opstellen van teksten of het samenvatten van informatie.  

Voor scholen onderstrepen deze uitkomsten dat digitale geletterdheid breder is dan het technisch kunnen gebruiken van technologie. Ook kritisch informatiegebruik, probleemoplossend denken en bewuste keuzes over de inzet van digitale middelen verdienen aandacht.  

Verschillen tussen leerlingen blijven groot 

Achter de gemiddelde scores gaan duidelijke verschillen schuil. Meisjes presteren gemiddeld beter op leesvaardigheid, terwijl jongens hoger scoren op wiskunde en Computational problem solving. Daarnaast zijn er grote verschillen tussen opleidingstypen. 

Ook de gezinsachtergrond hangt samen met prestaties. Leerlingen met hoger opgeleide ouders behalen gemiddeld hogere scores voor natuurwetenschappen, leesvaardigheid en wiskunde. Leerlingen die thuis Nederlands, een Nederlands dialect of Fries spreken, scoren gemiddeld hoger dan leerlingen die thuis voornamelijk een andere taal spreken. Deze uitkomsten beschrijven samenhang en geven op zichzelf geen verklaring voor de verschillen.

Kennis, betrokkenheid en vertrouwen 

PISA kijkt ook naar hoe leerlingen tegenover wetenschap en milieu staan. Nederlandse leerlingen ervaren minder plezier in natuurwetenschappen dan leerlingen in de EU14-landen gemiddeld. Ook hebben zij iets minder vertrouwen in hun eigen natuurwetenschappelijke vaardigheden. 

Opvallend is bovendien dat Nederlandse leerlingen zichzelf van alle deelnemende landen het minst in staat achten om bij te dragen aan verbetering van het milieu. Tegelijkertijd denkt 74% dat milieuproblemen kunnen worden opgelost als mensen samenwerken en geeft 73% aan te weten dat zij zelf dingen kunnen doen om een positieve invloed te hebben. 

Welbevinden als positieve tegenhanger 

Tegenover de zorgen over leerprestaties staat een positiever beeld van het welbevinden. Nederlandse leerlingen beoordelen hun tevredenheid met het eigen leven gemiddeld met een 7,6. Dat is hoger dan de 7,3 uit 2022. Ook hebben zij sterker het gevoel erbij te horen op school en geven zij minder vaak aan gepest te worden dan leerlingen in de EU14-landen gemiddeld. 

Er blijven wel aandachtspunten. Meisjes zijn gemiddeld minder tevreden met hun leven en voelen zich minder veilig op school dan jongens. Leerlingen in het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs rapporteren gemiddeld vaker dat zij worden gepest. 

Wat vraagt dit van het onderwijs? 

PISA-2025 geeft geen eenvoudige verklaring voor de ontwikkelingen. Het onderzoek laat vooral zien waar leerlingen nu staan en hoe Nederland zich verhoudt tot eerdere metingen en andere landen. Het kan geen directe oorzaken aanwijzen. 

De resultaten maken wel duidelijk dat de verschillende onderwerpen niet los van elkaar kunnen worden gezien. Lezen is nodig om informatie te begrijpen en bronnen te beoordelen. Rekenvaardigheid is verbonden met probleemoplossend denken. Digitale geletterdheid vraagt om kritisch en bewust gebruik van technologie. Burgerschap raakt aan deelname aan de samenleving, vertrouwen in kennis en het omgaan met verschillende perspectieven. 

De belangrijkste conclusie is daarom breder dan één dalende score. Het onderwijs staat voor de opgave om kennis, basisvaardigheden, digitale ontwikkeling en welbevinden in samenhang te blijven versterken. De eerste stap is goed begrijpen wat de cijfers vertellen. Vanuit die duiding kan het gesprek worden gevoerd over wat leerlingen, leraren en scholen nodig hebben om duurzaam verder te komen. 

Alle scholen in het primair, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs ontvangen in 2027 €206 extra per leerling. Eind 2026 ontvangen scholen hierover een beschikking. De middelen worden via het schoolbestuur verdeeld over de schoolvestigingen.

Voor schoolleiders is dit een goed moment om vooruit te kijken. Wat heeft de afgelopen jaren resultaat opgeleverd? Wat wil je voortzetten? Waar zijn nieuwe keuzes nodig? En hoe zet je de beschikbare middelen zo in dat ze bijdragen aan blijvende onderwijsverbetering?

Begin bij de ontwikkelvraag van je school

Een duurzaam plan begint niet bij beschikbare interventies of materialen, maar bij een goed beeld van waar je school nu staat.

Bespreek daarom samen met je team onder andere het volgende:

• Waar staan we op het gebied van de basisvaardigheden?
• Wat vertellen resultaten, observaties en ervaringen ons?
• Wat gaat al goed en willen we behouden?
• Waar ligt onze belangrijkste ontwikkelopgave?
• Welke ambities hebben we voor onze leerlingen?
• Welke kennis en expertise hebben we al in huis?

Informeer daarnaast tijdig bij je bestuur hoe de middelen worden verdeeld en welk bedrag jouw school kan verwachten. Anders dan bij de eerdere subsidieregeling vraagt de school de middelen namelijk niet zelf aan.

Maak onderbouwde keuzes

De structurele middelen zijn bedoeld om evidence-informed te werken aan de basisvaardigheden. Daarbij combineer je inzichten uit onderzoek met kennis uit de praktijk en de specifieke context van je school. Ook de geactualiseerde kerndoelen en de interventiekaart basisvaardigheden kunnen helpen bij het bepalen van je koers.

Dat betekent niet dat voor iedere school dezelfde aanpak werkt. Kijk juist naar wat jouw leerlingen en team nodig hebben en welke aanpak aansluit bij jullie visie en doelen.

Als schoolleider hoef je daarbij niet op ieder gebied de specialist te zijn. Je rol ligt vooral in het geven van richting, het benutten van expertise binnen je team en het bewaken van de samenhang.

Van losse activiteiten naar een duurzame aanpak

Structurele bekostiging biedt de kans om verder te kijken dan tijdelijke of losse activiteiten. Verbind investeringen daarom aan een bredere aanpak voor bijvoorbeeld curriculum, didactiek, professionalisering en kwaliteitszorg.

Stel jezelf daarbij niet alleen de vraag wat gaan we doen?, maar vooral:

• Waarom kiezen we hiervoor?
• Welke ontwikkeling willen we bereiken?
• Hoe sluit dit aan bij onze schooldoelen?
• Hoe volgen we de voortgang?
• Hoe zorgen we dat verbeteringen blijvend onderdeel worden van ons onderwijs?

Ondersteuning bij jouw volgende stap

Wij helpen scholen om vanuit hun eigen situatie en ontwikkelvraag te werken aan de basisvaardigheden. Onze onderwijsadviseurs ondersteunen bijvoorbeeld bij het analyseren van de beginsituatie, het formuleren van ambities, het vertalen van de geactualiseerde kerndoelen naar het curriculum en het opstellen en borgen van een duurzaam verbeterplan.

Wil je als schoolleider meer regie nemen op de kwaliteit van de basisvaardigheden? In de opleiding De schooldirecteur doet ertoe bij de basisvaardigheden staan onderwijskundig leiderschap, kwaliteitszorg, curriculum, gespreid leiderschap en duurzame schoolontwikkeling centraal.

Begin bij luisteren en kijken

✓ Do: start met filmpjes, beeld en audio. Zo krijgen leerlingen context en betekenis mee, nog vóór ze zelf iets hoeven te zeggen.

✗ Don’t: meteen laten lezen of vertalen. Losse woorden zonder context blijven niet hangen en halen de energie eruit.

Zet spreken centraal

✓ Do: laat kinderen elke les hardop oefenen, het liefst in tweetallen of kleine groepjes. Zo krijgt iedereen spreektijd.

✗ Don’t: wacht niet tot een leerling ‘perfect’ is. Dúrven spreken is belangrijker dan foutloos spreken, fouten maken mag!

Geef houvast met vaste taal

✓ Do: werk met een vaste set woorden en zinnen (keywords en key sentences). Die geven leerlingen zekerheid om mee te doen.

✗ Don’t: laat je leerlingen geen lange, losse woordenlijsten stampen. Taal onthoud je door herhaling en gebruik in betekenisvolle situaties, niet uit je hoofd.

Houd het speels en betekenisvol

✓ Do: gebruik liedjes, spelvormen en een echte eindtaak, zodat de taal ergens toe leidt en betekenis krijgt voor de leerling.

✗ Don’t: maak grammatica niet het hoofddoel. Regels stampen past niet bij deze leeftijd; taal leer je in deze fase vooral door te dóen.

Maak er een vast moment van

✓ Do: plan één vast moment per week. Consistentie wint het van intensiteit; kleine stapjes leveren op termijn veel op.

✗ Don’t: probeer Engels niet in te passen als er tijd over is. Dan verdwijnt het al snel van het rooster en zien leerlingen geen opbouw.

En tot slot: jij hoeft geen native speaker te zijn

Ook daar maakt Open Up het je makkelijk. Als je zelf niet graag Engels spreekt, neemt de methode je dat uit handen. Open Up is gebouwd rond leren door te doen en zet communicatie centraal, helemaal in lijn met de nieuwe kerndoelen. Filmpjes, songs met karaoke en speelse werkvormen houden de energie erin en elke opdracht wordt op het digibord uitgelegd met voorbeeldvideo’s. Zo geef je met vertrouwen les, ook zonder vloeiend Engels te spreken. En bouw je met één uurtje per week structureel aan de taal én het plezier van je leerlingen.

Sociaal-emotionele vaardigheden ontwikkelen zich stap voor stap. Als professional kun je kinderen daar iedere dag bij helpen. Door samen te praten over wat er gebeurt, maar ook door kinderen spelenderwijs te laten oefenen. Met passend ontwikkelingsmateriaal ontstaan vanzelf mooie momenten om emoties en sociaal gedrag bespreekbaar te maken.

Maar welk materiaal past bij wat je wilt stimuleren?

Emoties herkennen en benoemen

Een belangrijke eerste stap is kinderen leren herkennen wat ze voelen. Hoe ziet iemand eruit die blij is? Wat gebeurt er als je boos bent? En waaraan kun je merken dat iemand bang of verdrietig is?

Begin bij de vier basisemoties

Rolf Essentials – Wat ben ik blij is een mooi materiaal om hiermee te beginnen. Kinderen oefenen met vier basisemoties: blij, boos, bang en verdrietig. Ze draaien aan een wijzer, benoemen de emotie en zoeken het bijpassende gezicht.

Maak tijdens het spelen ruimte voor kleine gesprekjes. Vraag bijvoorbeeld: ‘Wanneer was jij heel blij?’ of ‘Hoe kun je zien dat iemand boos is?’ Zo leren kinderen niet alleen emoties herkennen, maar ook steeds beter vertellen over hun eigen gevoelens.

Je kunt het materiaal bovendien op verschillende manieren gebruiken. Maak bijvoorbeeld een memory met de emotiekaartjes of laat kinderen voor een spiegel een emotie nadoen.

Een stap verder: gevoelens uiten en delen

Herkennen kinderen de basisemoties? Dan kun je een stap verder gaan. Hoe geef je uiting aan een gevoel? Wanneer voelde je jezelf zo? En hoe reageer je op de emoties van een ander?

Met Rolf Essentials – Emotie in het spel gaan kinderen hiermee aan de slag. Ze laten bijvoorbeeld met hun gezicht, lichaam of stem een emotie zien of vertellen over een situatie waarin ze zelf blij, boos, bang of verdrietig waren.

Ook samen delen en aandacht hebben voor de ander krijgen een plek. Zo voeren kinderen gezamenlijke opdrachten uit en geven ze elkaar aan het einde van het spel een compliment.

Wil je emoties gedurende de dag vaker terug laten komen? Dan kun je ook kiezen voor een emotiedobbelsteen, emotiewaaier of de All about me gevoelens-set. Handig tijdens een kringmoment, maar ook wanneer er spontaan iets gebeurt waarover je met kinderen wilt praten.

Jezelf én de ander leren begrijpen

Naarmate kinderen ouder worden, ontdekken ze steeds meer dat niet iedereen hetzelfde is. Een ander kind kan iets anders voelen, denken of meemaken. Ook gezinnen en thuissituaties verschillen van elkaar.

Met het Familiekwartet kun je daar op een laagdrempelige manier over praten. Kinderen maken kennis met verschillende families en gezinssamenstellingen. Het spel geeft een mooie aanleiding om te vertellen over thuis en belangstelling te tonen voor elkaar.

Ook Rolf Originals – Jij en ik kun je inzetten om kinderen bewust naar zichzelf en anderen te laten kijken. Wat hoort bij mij? Wat herken ik bij jou? Waarin lijken we op elkaar en waarin verschillen we?

Zo ontdekken kinderen dat iedereen anders mag zijn.

Praten over gedrag: wat is OK?

Sociaal-emotionele ontwikkeling betekent ook leren omgaan met allerlei situaties. Wat doe je als iemand iets doet wat jij niet prettig vindt? Wat vinden we fijn gedrag? En denkt iedereen daar eigenlijk hetzelfde over?

Met Rolf Originals – OK of niet OK? bekijken en beoordelen kinderen verschillende situaties. Is wat er gebeurt volgens jou oké of niet oké?

Juist wanneer kinderen daar verschillend over denken, ontstaat een interessant gesprek. Waarom vind jij dit wel kunnen? Waarom vindt een ander van niet? En hoe zou degene in de situatie zich voelen?

Zo geef je kinderen de ruimte om na te denken over waarden, normen, grenzen en het perspectief van een ander.

Sociale vaardigheden oefen je ook tijdens andere spellen

Je hoeft niet altijd een spel over emoties te kiezen om de sociaal-emotionele ontwikkeling te stimuleren. Tijdens bijna ieder gezamenlijk spel oefenen kinderen sociale vaardigheden.

Denk aan wachten op je beurt, luisteren naar elkaar, omgaan met winnen en verliezen, hulp vragen, rekening houden met een ander en samen verantwoordelijkheid nemen voor het spel.

Kijk daarom tijdens een spel niet alleen naar het ontwikkelingsdoel, maar ook eens bewust naar wat er tussen kinderen gebeurt. Wie neemt initiatief? Wie helpt een ander? Hoe reageert een kind wanneer iets niet lukt? En lukt het om samen tot een oplossing te komen?

Juist die kleine momenten geven je veel informatie over wat kinderen al kunnen en waarbij ze nog ondersteuning kunnen gebruiken.

Wat heeft jouw groep nodig?

Er is dus niet één materiaal dat voor iedere groep de beste keuze is. Kijk vooral naar waar jouw kinderen op dat moment staan.

Wil je beginnen met emoties herkennen en benoemen? Kies dan bijvoorbeeld voor Wat ben ik blij. Wil je kinderen meer laten praten over en uiting geven aan gevoelens? Dan biedt Emotie in het spel verdieping. Wil je aandacht besteden aan verschillen tussen kinderen en gezinnen? Dan past het Familiekwartet of Jij en ik. En wil je samen praten over gedrag, waarden en grenzen? Dan is OK of niet OK? een mooie aanleiding.

Zo zet je spel heel bewust in om kinderen te helpen zichzelf én de mensen om hen heen steeds een beetje beter te begrijpen.

Veel schooldirecteuren herkennen het gevoel: je wil richting geven aan de ontwikkeling van je school, maar de vraagstukken worden steeds complexer. Basisvaardigheden, curriculumontwikkeling, technologische ontwikkelingen, personeelstekorten, kwaliteitszorg, kansengelijkheid, veranderende wet- en regelgeving… en ondertussen wordt er veel van je verwacht. De Inspectie benoemt de rol van de schooldirecteur als een van de vier pijlers van de Staat van het Onderwijs 2026 – je hebt een sleutelpositie, maar moet jij als schooldirecteur overal verstand van hebben? 

De vraag is misschien niet: ‘Hoe kan ik dit allemaal zelf?’ 

Maar juist: 

‘Hoe organiseer ik de kennis en expertise die al aanwezig is binnen mijn school?’

Dat is precies waar gespreid leiderschap over gaat. 

1. Waarom is deze opleiding ontwikkeld?

Deze opleiding maakt naast het gebruik van actuele inzichten en waardevolle theorieën ook gebruik van de inbreng van onze onderwijsadviseurs, zij begeleiden dagelijks scholen en schooldirecteuren en kennen de praktijk van binnenuit. Veel van hen hebben zelf ook als schooldirecteur gewerkt en weten hoe uitdagend het is om leiding te geven in een dynamische onderwijsomgeving. Zij zien kennis, ervaring en talent binnen teams, die niet altijd bewust benut of verbonden worden aan actuele schoolvraagstukken. Theorie, actuele inzichten en praktijk komen samen van onder andere Anje Ros, Frank Hulsbos en Michael Fullan. Je leert en ervaart hoe je het professionele kapitaal binnen jouw school zichtbaar maakt en organiseert, zodat expertise niet toevallig maar doelgericht wordt ingezet voor duurzame onderwijskwaliteit.

2. Wat betekent dit voor jou als schooldirecteur en jouw team? 

Veel schooldirecteuren vragen zich af: 

“Moet ik eigenlijk overal zelf de expert in zijn?” 

Het antwoord is nee. 

Jouw kracht als schooldirecteur zit niet in het hebben van alle antwoorden, maar in het organiseren van de juiste expertise op het juiste moment. 

Denk bijvoorbeeld aan een vraagstuk rondom leesonderwijs. Wie betrek je bij het maken van keuzes? De collega met de meeste affiniteit of de professional die inhoudelijke expertise heeft én weet wat jouw leerlingpopulatie nodig heeft? 

Door talenten zichtbaar te maken, experts actief te verbinden aan schoolontwikkeling en eigenaarschap bewust te organiseren, ontstaat een lerende organisatie waarin professionals samen verantwoordelijkheid nemen. Dat leidt tot betere besluiten, meer betrokkenheid en een schoolcultuur waarin mensen graag blijven leren en werken. 

3. Hoe helpt deze opleiding je om daar gericht en duurzaam op te handelen? 

Tijdens de opleiding werk je vanuit jouw eigen schoolcontext met specifieke leerlingpopulatie. Je gaat aan de slag met een voor jou urgent vraagstuk, waar jij morgen mee aan de slag wil binnen het team. 

Je krijgt praktische handvatten om expertise binnen je team zichtbaar te maken, gespreid leiderschap vorm te geven en samenwerking duurzaam te organiseren. De theoretische inzichten vertaal je direct naar jouw eigen praktijk. 

Daarnaast leer je van én met andere schooldirecteuren. Juist het uitwisselen van ervaringen, dilemma’s en oplossingen levert waardevolle inzichten op. Tijdens de opleiding bouw je aan een professioneel netwerk en werk je met een critical friend die je ook na afloop helpt om scherp te blijven en verder te ontwikkelen. 

Zo bouw je stap voor stap aan een toekomstbestendige school waarin leiderschap niet bij één persoon ligt, maar waarin de kracht van het collectief bewust wordt benut. Zodat iedere professional vanuit zijn of haar expertise kan bijdragen aan het beste onderwijs voor ieder kind. 

Misschien is de belangrijkste vraag voor jou als schooldirecteur niet: ‘Hoe los ik dit op?, maar: ‘Wie in mijn team heeft op dit vraagstuk de expertise en goed zicht op wat er nodig is om samen de beste beslissing te nemen voor onze leerlingen?’ 

De actualisatie van de kerndoelen raakt precies aan die keuzes. Niet omdat van vandaag op morgen alles anders moet, maar omdat het een natuurlijk moment is om opnieuw naar het curriculum te kijken. Klopt het nog met wat we onze huidige leerlingen willen meegeven? Sluit het aan bij onze visie? Is zichtbaar wat we belangrijk vinden? En helpt het leerlingen echt verder in hun ontwikkeling?

Waar begin je?

De afgelopen tijd hebben mijn collega’s en ik ons verdiept in de geactualiseerde kerndoelen en in de vraag hoe scholen hiermee op een goede manier aan de slag kunnen. Wat mij daarin vooral opvalt, is dat het onderwerp snel groot kan worden. Er zijn inmiddels veel handreikingen, curriculumspinnenwebben, gesprekskaarten en andere hulpmiddelen beschikbaar. Vaak inhoudelijk sterk en met alle hulpvaardigheid ontwikkeld door organisaties die scholen echt verder willen helpen.

Juist daarom zit de kracht in focus. Niet alles hoeft tegelijk en niet elk hulpmiddel hoeft meteen op tafel. Een goede aanpak begint bij kennis opdoen: wat verandert er, wat blijft herkenbaar en wat vragen de geactualiseerde kerndoelen van ons curriculum? Daarna helpt het om scherp te krijgen wat er in de school al goed gaat. In veel scholen gebeurt namelijk al veel waardevols. Soms is dat vastgelegd in leerlijnen, afspraken of plannen. Soms is het vooral zichtbaar in de dagelijkse praktijk. Vanuit dat inzicht kun je met elkaar beredeneerde keuzes maken. Welke accenten passen bij onze visie? Waar is meer samenhang nodig? Wat vraagt aandacht in het aanbod, in de uitvoering en in wat leerlingen uiteindelijk merken?

Daarom vinden wij het belangrijk om de geactualiseerde kerndoelen niet te benaderen als afvinklijst. Natuurlijk wil je weten of je (methode)aanbod aansluit. Maar een vinkje zegt nog weinig over wat leerlingen werkelijk leren, oefenen, ervaren en laten zien. Een kerndoel kan op papier terugkomen in een methode, terwijl het in de praktijk beperkt aandacht krijgt. Andersom kan een school waardevolle dingen doen die nog niet goed zijn vastgelegd of verbonden aan een doorgaande lijn. Juist daar wordt het interessant.

De rol van schooldirecteur en bestuur

Voor schooldirecteuren en bestuurders ligt er een sleutelrol in het aanbrengen van overzicht, richting en rust. De actualisatie van de kerndoelen vraagt om een proces waarin teams stap voor stap kennis opdoen, herkennen wat al sterk staat en samen bepalen welke keuzes ertoe doen. Juist daar maken schooldirecteuren en bestuurders het verschil: door focus aan te brengen, het goede gesprek te organiseren en de verbinding te leggen met de ontwikkeling die al in de school of binnen het bestuur gaande is.

Op bestuursniveau vraagt dit om bewuste afstemming. Welke kennis en expertise is al aanwezig? Welk proces willen we met elkaar doorlopen en welk tijdpad past daarbij? Waar kunnen scholen samen optrekken en waar is juist ruimte nodig voor schooleigen keuzes? Ook vraagt het om afspraken over het delen van kennis en ervaringen, over rollen en verantwoordelijkheden, en over de vraag wat het proces moet opleveren. Wanneer vooraf helder is wat het doel is en welke tussentijdse succescriteria daarbij horen, ontstaat er meer houvast. Bovendien geeft het ruimte om onderweg stil te staan bij wat al lukt en successen met elkaar te vieren.

Een sterke start is vaak klein en gericht. Niet alle leergebieden hoeven tegelijk volledig te worden doorgelicht. Begin bijvoorbeeld bij een leergebied waar al vragen over leven, of bij een thema dat raakt aan de ambitie van de school. Zo’n gerichte verkenning helpt om snel scherper te zien waar verbindingen liggen, waar samenhang ontbreekt en welke keuzes breder betekenis hebben voor het curriculum.

Wat begeleiding kan doen

Wij helpen scholen en besturen om die eerste stappen doordacht te zetten. Dit doen we door aan te sluiten bij de fase waarin een school of bestuur zich bevindt. Soms is er vooral behoefte aan overzicht en een antwoord op de vraag: wat verandert er en wat betekent dat voor ons? Soms helpt een nu-meting om binnen een leergebied scherper te zien waar de school staat. En soms ligt de nadruk vooral op het samen duiden van de uitkomsten en het vertalen daarvan naar keuzes voor de komende periode.

Goede begeleiding maakt het proces overzichtelijker en scherper en helpt om de juiste vragen op tafel te krijgen, om focus aan te brengen en om het gesprek dicht bij de onderwijspraktijk te houden. Want uiteindelijk moet de actualisatie niet alleen zichtbaar worden in documenten, maar vooral in het onderwijs dat leerlingen dagelijks krijgen.

Bewuster verder

Voor mij zit daar de kern. De geactualiseerde kerndoelen zijn geen los project en komt niet bovenop alles wat er al ligt. Ze kunnen juist helpen om bestaande keuzes opnieuw te bekijken en waar nodig aan te scherpen.

In de gratis whitepaper Schakelen in het moment ontdek je hoe je bewust schakelt tussen banende, structurerende en expliciete instructie. Niet volgens een vast stappenplan, maar door te kijken naar wat het kind op dat moment laat zien.

Na het lezen:

• herken je de drie vormen van instructie;
• weet je beter wanneer welke ondersteuning past;
• krijg je praktische voorbeelden uit de kleutergroep;
• kun je direct aan de slag met de Schakelwijzer.

Download de gratis whitepaper.

In onze gratis whitepaper helpen we je om met een frisse blik naar jullie buitenruimte te kijken.

Download de gratis whitepaper

Je ontdekt onder andere:

• wanneer een buitenterrein toe is aan een update;
• hoe je meer samenhang creëert tussen spelen, bewegen, leren en rust;
• welke rol inclusiviteit, duurzaamheid en veiligheid spelen;
• hoe je van losse aanpassingen naar een toekomstbestendige buitenruimte komt.

Ontdek waar voor jullie de kansen liggen.

Een goede eerste indruk gaat daarom verder dan een mooie inrichting. Het draait vooral om wat je uitstraalt: hier mag je zijn, we zien je en we hebben aandacht voor je. Met een paar bewuste keuzes maak je daarin al een groot verschil.

Een warm welkom begint bij de entree

De eerste indruk ontstaat zodra een ouder en kind binnenstappen. Is de entree overzichtelijk en uitnodigend? Is duidelijk waar ze moeten zijn? En is er iets te zien waardoor kinderen meteen nieuwsgierig worden?

Bekijk de entree eens door de ogen van een nieuw gezin. Een vriendelijke begroeting, foto’s of werk van kinderen en herkenbare materialen geven direct een warm gevoel. Zorg daarbij voor rust en overzicht, zodat binnenkomen prettig voelt.

Laat je inrichting spreken

Ook de inrichting vertelt iets over jullie kinderopvang. Een fijne leeshoek, materialen die kinderen zelf kunnen pakken of ruimte voor creatief spel laten bijvoorbeeld zien wat kinderen bij jullie kunnen ontdekken en beleven.

Vraag jezelf eens af: wat willen we dat ouders en kinderen voelen als ze hier binnenkomen? Kijk daarna of de ruimte dat gevoel ook uitstraalt. Het hoeft zeker niet perfect te zijn. Juist een plek waar zichtbaar gespeeld, geleerd en ontdekt wordt, voelt vertrouwd en eigen. Wij kunnen hierbij helpen door mee te denken over een inrichting die past bij jullie visie en de beleving die je wilt neerzetten.

Maak de kennismaking persoonlijk

Een uitnodigende omgeving helpt, maar de mensen maken uiteindelijk het verschil. Neem tijdens een eerste kennismaking daarom bewust de tijd voor ouder én kind.

Vraag bijvoorbeeld wat het kind graag doet, waar het blij van wordt en wat misschien nog spannend is. Maak ook contact met het kind zelf. Even op ooghoogte kennismaken of samen iets in de ruimte bekijken kan helpen om de eerste spanning weg te nemen.

Verras met een welkomstkaart

Een klein gebaar kan veel betekenen. Met een persoonlijke welkomstkaart laat je merken dat je uitkijkt naar de komst van een nieuw kind.

Zet bijvoorbeeld de naam van het kind op de kaart, voeg de namen van de pedagogisch professionals toe of schrijf een korte persoonlijke boodschap. Geef de kaart mee na de kennismaking of stuur hem vlak voor de eerste opvangdag. Zo begint het gevoel van welkom zijn al vóór de eerste echte dag.

Kijk eens met nieuwe ogen

Omdat je iedere dag op dezelfde locatie bent, vallen sommige dingen je misschien niet meer op. Loop daarom eens als ‘nieuwe ouder’ door je eigen locatie. Wat zie en voel je bij binnenkomst? Wat vertelt de ruimte? En voel je meteen dat kinderen en ouders welkom zijn?

Een goede eerste indruk zit vaak niet in grote veranderingen. Juist de combinatie van een prettige omgeving, persoonlijke aandacht en kleine gebaren maakt het verschil. Zo geef je ouders vertrouwen en help je kinderen om met een fijn gevoel aan hun nieuwe avontuur te beginnen.

De kringloopwinkel is dan ook een prachtig thema om samen met kinderen te onderzoeken. Het nodigt uit tot kijken, praten, vergelijken, sorteren én natuurlijk spelen.

Op ontdekkingstocht in de kringloopwinkel

Kinderen zijn nieuwsgierig. Geef ze een onbekend voorwerp en de vragen en ideeën ontstaan vaak vanzelf. Een oude wekker wordt uitgebreid bekeken, aan een knop wordt voorzichtig gedraaid en een tas moet natuurlijk even open. Wat zou erin zitten?

Die nieuwsgierigheid kun je gebruiken om samen op onderzoek uit te gaan. Verzamel verschillende tweedehands spullen en bekijk ze met de kinderen. Stel eenvoudige, open vragen:

• Wat zie je?
• Wat denk je dat dit is?
• Waar zou je dit voor gebruiken?
• Welke kleur heeft het?
• Is het groot of klein?
• Welke spullen horen bij elkaar?

Zo wordt een verzameling alledaagse voorwerpen een rijke bron voor spel en ontwikkeling.

Maak samen een kringloopwinkel

Na het ontdekken begint het spelen. Richt samen met de kinderen een eigen kringloopwinkel in. Dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn. Een paar planken of tafels, mandjes en tweedehands spullen zijn al voldoende.

Laat de kinderen meehelpen met het inrichten. Waar leggen we de boeken? Waar komen de knuffels? En kunnen de kopjes en bordjes bij elkaar?

Door spullen te sorteren zijn kinderen spelenderwijs bezig met begrippen als groot en klein, hetzelfde en anders, veel en weinig. Tegelijkertijd ontstaan er mooie gesprekken en leren kinderen nieuwe woorden.

En zodra de winkel opengaat, komen er weer andere vaardigheden aan bod. Wie is vandaag de winkelmedewerker? Wie komt iets kopen? Wat wil je graag hebben? Kinderen oefenen sociale situaties, gebruiken hun fantasie en leren van elkaar.

Wil je de kringloopwinkel in de groep extra herkenbaar maken? Met het Rolf More speldecor Kringloopwinkel creëer je eenvoudig een uitnodigende plek voor rollenspel.

Tellen, zoeken en vergelijken

Ook beginnende rekenvaardigheden krijgen vanzelf een plek in de kringloopwinkel. Laat kinderen bijvoorbeeld twee bekers zoeken, drie knuffels in een mand leggen of ontdekken welke stapel boeken hoger is.

Je kunt allerlei kleine opdrachten bedenken:

• “Kun jij alle rode spullen vinden?”
• “Welke knuffel is het grootst?”
• “Kun je twee bordjes op tafel zetten?”
• “Waar liggen de meeste boeken?”

Door de opdrachten aan te passen aan wat kinderen al kunnen, blijft ieder kind betrokken. En het mooie is: voor de kinderen voelt het vooral als spelen.

Geef oude spullen een nieuw verhaal

In een kringloopwinkel hebben spullen vaak al een heel leven achter de rug. Dat maakt ze extra interessant voor fantasiespel. Want een oude koffer hoeft in het spel helemaal geen gewone koffer te blijven. Misschien wordt het een schatkist. Een vergiet verandert in een helm en een oude telefoon is ineens de telefoon van een dierenarts.

Vraag kinderen wat zij met een voorwerp zouden willen doen. Hun ideeën kunnen je verrassen en geven volop aanknopingspunten om verder te spelen en te ontdekken.

Zo ervaren kinderen bovendien dat je niet voor ieder spel nieuw materiaal nodig hebt. Een bestaand voorwerp kan steeds opnieuw een andere betekenis krijgen.

De kringloopwinkel in Piramide Digitaal

Ook binnen Piramide Digitaal kun je aan de slag met het project Kringloopwinkel. Het thema biedt volop mogelijkheden om samen met kinderen de wereld van tweedehands spullen te verkennen en verschillende ontwikkelingsgebieden met elkaar te verbinden.

Je kunt activiteiten uit het project combineren met een eigen kringloophoek in de groep. Zo komt wat kinderen ontdekken terug in hun spel. Nieuwe woorden krijgen betekenis, rekenbegrippen worden tastbaar en kinderen kunnen ervaringen steeds opnieuw naspelen.

Wat valt er bij jullie te ontdekken?

Het leuke van een kringloopwinkel is dat je nooit precies weet wat je tegenkomt. En juist daarin zit de kracht van het thema. Een doos met oude spullen kan het begin zijn van een gesprek, een sorteerspel, een rollenspel of een compleet nieuw avontuur.

Dus verzamel eens wat bijzondere tweedehands voorwerpen, zet een paar mandjes klaar en kijk wat er gebeurt. Want tussen die oude boeken, kopjes, tassen en speelgoed ligt voor peuters een hele wereld om te ontdekken.

Bekijk je klas eens door de ogen van een kleuter

Ga eens door je knieën of loop een rondje door de klas alsof je een kleuter bent. Is het duidelijk waar je mag spelen? Zijn de materialen zichtbaar en bereikbaar, of verdwijnen ze achter hoge kasten en volle planken?

Voor jonge kinderen is een overzichtelijke omgeving belangrijk. Als zij zelfstandig een puzzel of verfschort vinden, hebben ze minder hulp nodig. Dat vergroot hun zelfstandigheid en hun zelfvertrouwen. Gebruik daarom lage kasten, open of transparante opbergbakken en duidelijke plekken voor materialen. Een foto of pictogram op een bak helpt kinderen om materialen zelf terug te leggen.

Gezellig betekent niet vol

In veel kleuterklassen verzamelen zich in de loop van het schooljaar steeds meer materialen, werkjes en decoraties. Begrijpelijk, want alles is mooi en vertelt een verhaal. Toch kan een lokaal daardoor onrustig worden. Vraag jezelf daarom regelmatig af: draagt dit echt iets bij aan het spel of het leren? Bied alleen materialen aan die passen bij het thema of de interesses van de kinderen en berg andere materialen op.

Ook de muren hoeven niet van boven tot onder gevuld te zijn. Een paar betekenisvolle werkstukken op ooghoogte van de kinderen werken beter dan een muur vol posters waar niemand nog naar kijkt. En vergeet vooral de vloer niet. Een open stuk vloer is geen verloren ruimte, maar juist een uitnodiging om samen een treinbaan te bouwen of een spel te spelen.

Geef iedere hoek een logische plek

Niet iedere activiteit vraagt dezelfde omgeving. Denk daarom goed na over de plek van iedere hoek. Een bouwhoek past bijvoorbeeld beter naast andere actieve speelhoeken dan naast de leeshoek, waar kinderen rust nodig hebben.

Kijk ook naar de lichtinval. Een leeshoek bij het raam voelt vaak prettig aan, terwijl een creatieve hoek beter dicht bij een wasbak kan liggen. Door activiteiten slim te plaatsen ontstaat vanzelf meer rust in de klas.

Maak van de kring een flexibele, multifunctionele ruimte

In veel kleuterklassen is de kring het hart van het lokaal. Een flexibele kring werkt daarbij vaak prettig. Denk aan losse krukjes, lichte banken of multifunctionele zitelementen die eenvoudig te verplaatsen zijn en bijvoorbeeld ook dienen als podiumelementen. Na het kringmoment ontstaat zo ruimte voor een grote bouwopdracht, een beweegactiviteit of een toneelspel.

Zo benut je dezelfde ruimte op verschillende manieren, zonder extra vierkante meters nodig te hebben.

Denk na over looproutes

Looproutes lijken misschien een detail, maar ze bepalen voor een groot deel hoe rustig een klas aanvoelt. Kunnen kinderen bijvoorbeeld gemakkelijk van de ene hoek naar de andere lopen? Is er voldoende ruimte om met een bouwplaat of een volle bak blokken langs een tafel te lopen? Probeer drukke looproutes niet door rustige werkplekken te laten lopen.

Looproutes zijn ook belangrijk voor jou als leerkracht. Kun je eenvoudig bij iedere tafel komen? Kun je gemakkelijk een rondje door de klas maken? Wanneer kinderen weten dat jij regelmatig in een bepaalde volgorde langs alle hoeken loopt, geeft dat rust. Ze kunnen voorspellen wanneer je in de buurt bent om je trots een werkje te laten zien of een vraag te stellen.

Laat de klas meebewegen met het thema

Een nieuwe themahoek betekent niet dat het hele lokaal op de schop moet. Een herkenbare basis geeft kleuters juist houvast. Laat daarom de indeling van de klas zoveel mogelijk hetzelfde en verander vooral de inhoud van de hoeken. De bouwhoek krijgt andere uitdagingen en in de creatieve hoek liggen nieuwe materialen die bij het thema passen.

Laat de ruimte voor je werken

Een goede inrichting ondersteunt niet alleen de kinderen, maar ook jouw dagelijkse werk. Wanneer materialen logisch zijn opgeborgen, looproutes vrij blijven en iedere hoek een duidelijke functie heeft, verloopt de dag vaak rustiger en houd je meer tijd over voor de kinderen.

Misschien wel de beste tip is om je lokaal af en toe met een frisse blik te bekijken. Welke hoek wordt weinig gebruikt? Waar ontstaan steeds opstoppingen? Soms is het verschuiven van één tafel of kast al genoeg om de klas prettiger te maken voor de kinderen en voor jezelf.

De eerste weken na de zomervakantie noemen we in het onderwijs en op de BSO de gouden weken. Een nieuwe groep, een nieuwe BSO-groep, gezichten die elkaar een paar weken niet hebben gezien: iedereen zoekt zijn plekje weer opnieuw. Deze weken bepalen voor een groot deel hoe de rest van het jaar verloopt. Investeer je nu in een fijne sfeer en onderlinge klik, dan pluk je daar het hele jaar de vruchten van. In deze blog lees je waarom bewegen zo goed werkt bij groepsvorming, en hoe Picoo daar op een laagdrempelige en speelse manier bij helpt.

De gouden weken: niet alleen voor nieuwe groepen

Bij gouden weken denk je al snel aan een compleet nieuwe groep vol onbekende gezichten. Toch geldt het net zo goed voor bestaande groepen: het proces van groepsvorming begint na elke vakantie opnieuw, doordat kinderen elkaar, de leerkracht en de regels opnieuw verkennen. Kinderen groeien in de vakantie, maken andere dingen mee, zien elkaar soms wekenlang niet. Bij het weerzien tasten ze opnieuw af: wie hoort er nog bij wie, hoe voelt de groep nu, en welke plek neemt ieder kind weer in. Zelfs vriendschappen die voor de zomer vanzelfsprekend leken, voelen na de zomervakantie anders.

Dit volgt vaak een herkenbaar patroon. Een groep doorloopt doorgaans een aantal fasen: eerst verkennen kinderen elkaar en zoeken ze naar veiligheid en structuur, daarna wordt de onderlinge verhouding duidelijker en komen posities en leiders naar boven, en pas daarna liggen de regels en rollen binnen de groep vast. Die onrust in de eerste weken is dus geen toeval, maar een teken dat kinderen bezig zijn hun plek te vinden.

Of een groep nu splinternieuw is, half verandert, of grotendeels hetzelfde blijft: dit proces start telkens opnieuw, bij elke vakantie, elke nieuwe leerkracht of elk nieuw kind in de groep. Investeren in verbinding loont dus in elke situatie.

Waarom bewegen helpt bij groepsvorming

Kinderen leggen makkelijker contact door samen iets te dóén dan door over zichzelf te vertellen. Een kringgesprek voelt voor sommige kinderen spannend, zeker als ze nog niemand kennen of een tijdje niet bij de groep hoorden. Beweging verlaagt die drempel enorm. Wanneer kinderen samen rennen, samen een opdracht oplossen of samen winnen, ontstaat er iets van vertrouwen zonder dat iemand daar iets voor hoeft te zeggen.

Dit werkt ook nog eens voor de hele groep. Bij een gesprek staan de pratende kinderen vaak vanzelf in de spotlight, terwijl stillere kinderen op de achtergrond blijven. Bij een actief spel doet iedereen automatisch mee: er is geen podium, alleen een gedeelde ervaring. Juist dat maakt bewegen zo waardevol in de gouden weken. Kinderen ontdekken elkaar door te doen, en dat werkt voor verlegen kinderen net zo goed als voor de aanvoerders van de groep.

Picoo als inspiratie voor een goede start

Picoo is een interactieve spelcomputer zonder scherm die kinderen samen laat leren en bewegen. De Picoo controllers vormen zelf teams en verdelen automatisch rollen. Deze automatische indeling geeft kinderen een duidelijk kader: niemand hoeft zelf een groepje te vormen of af te wachten wie hen kiest. Zo voelt meespelen voor ieder kind laagdrempelig en veilig, ook voor kinderen die zich in nieuwe situaties liever op de achtergrond houden. Begeleiders hoeven weinig uit te leggen of te organiseren, kinderen starten snel en zelfstandig.

Drie voorbeelden van hoe dat er in de gouden weken uitziet:

• Een kennismakingsspel maken. Met de Smartsleeves kun je deze zelf maken. Smartsleeves zijn doorzichtige hoesjes met daarin een kaart, waar je een print bij schuift, bijvoorbeeld met een leuke opdracht of vraag. De Picoo controller herkent de kaart en weet welk antwoord (welke andere Smartsleeve) er bij hoort.
• Een samenwerkingsspel spelen. In veel Picoo-spellen werken kinderen in teams toe naar een gezamenlijk doel: samen rennen en een opdracht voltooien. De verbinding ontstaat niet doordat kinderen iets over zichzelf delen, maar doordat ze samen iets meemaken en samen successen behalen. Dat gedeelde plezier blijft vaak langer hangen dan een kennismakingsvraag.
• Bestaande vriendschappen weer aanwakkeren. Ook voor groepen die elkaar al kenden, werkt een actief spel goed: kinderen die elkaar de zomer niet zagen, vinden via een gezamenlijke uitdaging snel de oude verbondenheid terug, zonder dat daar woorden aan te pas komen.

Elke groep, nieuw of bestaand, profiteert van een sterke start. Bewegen maakt de eerste stap naar elkaar kleiner, voor ieder kind in de groep, van de stille muis tot de aanvoerder. Wat je nu investeert in de gouden weken, merk je het hele jaar terug.

Kinderen leren elkaar pas echt kennen wanneer ze samen van alles ondernemen. Door tijdens de eerste schoolweek verschillende speelse activiteiten aan te bieden, ontstaan er vanzelf gesprekken, nieuwe vriendschappen en daardoor een gevoel van veiligheid.

Kun je nog wat inspiratie gebruiken? Met deze ideeën geef je de eerste schoolweken een vliegende start.

Zoek overeenkomsten

Een gesprek voeren over jezelf is voor veel jonge kinderen best lastig. Het wordt een stuk makkelijker als ze eerst ontdekken wat ze met elkaar gemeen hebben. Maak er een actief spel van in de ruimte: laat kinderen rondlopen en op zoek gaan naar iemand die dezelfde lievelingskleur heeft of ook graag buiten speelt. Zodra ze een match vinden, mogen ze samen een klein opdrachtje doen, zoals een high five geven of samen springen. Peuters kun je dezelfde foto’s of pictogrammen bij elkaar laten zoeken. Oudere kinderen kunnen elkaar interviewen met eenvoudige vragenkaartjes.

Met een zachte dobbelsteen met insteekhoesjes maak je het extra leuk. Stop er kleine activiteitjes en spelletjes in en laat de dobbelsteen bepalen wat de kinderen gaan doen als ze een match hebben of elkaar hebben geïnterviewd.

Maak samen iets

Samenwerken verbindt. Geef kinderen daarom al op de eerste dag een gezamenlijke opdracht waarbij het eindresultaat belangrijker is dan wie wat maakt. Maak een groot kunstwerk voor in de klas of creëer met loose parts een gezamenlijk kunstwerk op de grond. Je kunt er ook een spelelement aan toevoegen: kunnen we een hoog bouwwerk maken dat niet omvalt als je ertegen blaast? Tijdens het bouwen ontstaan vanzelf gesprekken en kleine successen.

Ontdek samen de groep

In plaats van alle regels en hoeken uit te leggen, kun je kinderen de ruimte geven om zelf op ontdekking te gaan. Maak hiervoor een speelse speurtocht door de groep. Laat kinderen bijvoorbeeld op zoek gaan naar waar ze kunnen schilderen, waar de boeken staan of waar ze iets kunnen bouwen. Geef ze kleine opdrachten mee, zoals: vind iets waar je rustig kunt zitten of zoek een plek waar je samen kunt spelen. In de kinderopvang kun je dit ondersteunen met foto’s. Oudere kinderen werken met kaartjes of eenvoudige aanwijzingen. Tijdens deze ontdekkingstocht is er ruimte om samen te overleggen en elkaar te helpen. Zo leren kinderen niet alleen de ruimte beter kennen, maar ook elkaar.

Leer de leerkracht of pedagogisch professional kennen

Kennismaken werkt twee kanten op. Kinderen vinden het vaak minstens zo leuk om iets over jou te ontdekken. Maak er een raadspel van: neem een paar voorwerpen mee die iets over jezelf vertellen, zoals een wandelschoen, een foto, een muziekinstrument of een favoriete mok. Laat de kinderen raden wat het voorwerp met jou te maken heeft. Ook stellingen werken goed, zoals: Ik heb ooit in een boomhut geslapen of Mijn lievelingseten is pannenkoeken. Kinderen gaan bijvoorbeeld staan als ze denken dat de stelling klopt.

Geef kinderen iets om samen voor te zorgen

Een groep groeit sneller naar elkaar toe wanneer kinderen een gezamenlijke verantwoordelijkheid krijgen. Dat kan iets kleins zijn, zoals iedere dag samen de plant water geven, de klas netjes houden of de klassenvis verzorgen. Maak er een spel van door een ‘zorgkaart’ te laten trekken: wie mag vandaag de plant helpen verzorgen? Je kunt er een klein ritueel van maken aan het begin of einde van de dag.

Sluit iedere dag samen af

Aan het einde van de dag is het waardevol om kort terug te kijken. Maak er een moment van in de kring. Gooi een zachte bal rond: wie de bal heeft, mag iets vertellen over de dag. Kinderen die het nog spannend vinden om te praten, kunnen met emotiekaarten laten zien hoe hun dag was. Je kunt ook kleine opdrachtjes geven, zoals: zoek iemand op met wie je vandaag hebt gespeeld of geef een compliment aan iemand uit de groep. Op deze manier wordt het afsluiten van de dag niet alleen een reflectiemoment, maar ook een manier om verbinding te versterken.

Welke woorden heb jij geleerd?

Begin het schooljaar met een eenvoudig kringgesprek. Vraag kinderen welke woorden ze tijdens de vakantie hebben gehoord of geleerd. Denk aan begroetingen, bedankjes, cijfers of woorden voor eten en drinken. Laat ieder kind zijn of haar favoriete woord delen.

Je zult merken dat er al snel een kleurrijke verzameling ontstaat. Van bonjour en hola tot ciao, danke of misschien zelfs woorden uit een heel andere taal. Zo ontdekken kinderen dat er veel verschillende talen bestaan en dat iedereen iets kan bijdragen.

Maak een wereld vol woorden

Geef de verzamelde woorden een mooie plek in de groep. Schrijf ze op kaartjes, hang ze aan een wereldkaart of maak samen een ‘woordenmuur’. Voeg er eventueel een tekening, vlag of foto van het land aan toe.

Zo blijft de verzameling groeien en kunnen kinderen elkaar regelmatig nieuwe woorden leren.

Speel met taal

Nieuwe woorden onthouden gaat het beste als kinderen ermee spelen. Probeer bijvoorbeeld eens:

• begroet elkaar iedere ochtend in een andere taal;
• speel een memoryspel met woorden en afbeeldingen;
• tel samen tot tien in verschillende talen;
• zing een eenvoudig liedje uit een ander land;
• laat kinderen raden uit welk land een woord komt.

Door taal spelenderwijs aan te bieden, ervaren kinderen dat leren leuk is en dat fouten maken helemaal mag.

Iedereen is de expert

In veel groepen spreken kinderen thuis meerdere talen. Dat is een prachtige kans om elkaar te leren kennen. Nodig kinderen uit om een woord, liedje of begroeting uit hun thuistaal te delen. Ook ouders kunnen hierbij betrokken worden door samen een paar woorden op te schrijven of in te spreken.

Zo ontstaat een rijke leeromgeving waarin verschillen worden gewaardeerd en kinderen trots mogen zijn op hun eigen achtergrond.

Een mooie start van het schooljaar

De eerste weken staan in het teken van kennismaken en verbinding. Door aandacht te besteden aan de talen die kinderen tijdens de vakantie hebben gehoord of gesproken, maak je ruimte voor hun ervaringen én voor elkaars verhalen.

Misschien begint het met één eenvoudig woord, maar voor kinderen opent het de deur naar nieuwe culturen, nieuwsgierigheid en respect voor elkaar. En dat is een waardevolle basis voor een nieuw schooljaar vol ontdekken.

Waarom een kledingwinkel?

Kinderen herkennen een kledingwinkel uit hun eigen omgeving. Dat maakt het eenvoudig om in hun spel rollen aan te nemen. De één is winkelmedewerker, de ander klant of kassamedewerker. Tijdens het spel oefenen kinderen sociale vaardigheden, breiden ze hun woordenschat uit en leren ze samenwerken.

Door verschillende soorten kleding en accessoires aan te bieden, ontstaan vanzelf gesprekken. Welke jas trek je aan als het regent? Welke schoenen passen bij sporten? Wat heb je nodig voor de winter?

Ontdek schoenmaten spelenderwijs

Een schoenenwinkel maakt de themahoek nog uitdagender. Leg verschillende kinderschoenen neer, eventueel voorzien van maatstickers. Kinderen zoeken de juiste maat, vergelijken schoenen en ontdekken dat niet iedere voet even groot is.

Gebruik vragen die het spel stimuleren, zoals:

• Welke schoen is groter?
• Welke maat heb jij?
• Past deze schoen bij jouw voet?
• Kun je de schoenen op volgorde van klein naar groot leggen?

Zo maken kinderen op een natuurlijke manier kennis met maatvoering en leren ze dat maten helpen om de juiste schoen te vinden.

Spelen met maatvoering

Maten kunnen voor jonge kinderen best abstract zijn. Door ermee te spelen worden ze begrijpelijker. Laat kinderen bijvoorbeeld:

• schoenen sorteren op maat;
• kleding ophangen van klein naar groot;
• prijs- en maatkaartjes combineren;
• een klant helpen de juiste maat te zoeken.

Zo oefenen ze met vergelijken, ordenen en logisch nadenken zonder dat het als een leeractiviteit voelt.

Maak de winkel compleet

Met een paar eenvoudige materialen maak je van de themahoek een echte winkel. Denk aan kledingrekken, spiegels, mandjes, kledinghangers, kassamaterialen, prijskaartjes en een assortiment schoenen en kleding. Voeg een meetlint of voetenmeter toe om het spel nog realistischer te maken.

Een rijke speelleeromgeving

In een kledingwinkel komen taal, rekenen, sociale vaardigheden en wereldoriëntatie op een natuurlijke manier samen. Kinderen overleggen, vergelijken, meten, kiezen en lossen kleine problemen op tijdens hun spel. Door mee te spelen of af en toe een nieuwe uitdaging toe te voegen, geef je het spel steeds een nieuwe impuls.

Zo groeit een eenvoudige kledingwinkel uit tot een rijke speelleeromgeving waarin kinderen spelenderwijs veel ontdekken.

Waarom een markthoek zoveel oplevert

De markt is voor veel kinderen een herkenbare plek. Ze zien hoe mensen producten verkopen, vragen stellen en betalen. Juist die herkenbaarheid maakt een markthoek aantrekkelijk. Kinderen stappen gemakkelijk in hun rol en bedenken zelf nieuwe situaties.

Tijdens het spel oefenen ze ongemerkt allerlei vaardigheden. Ze overleggen met elkaar, lossen problemen op, tellen producten, vergelijken hoeveelheden en breiden hun woordenschat uit. Ook leren ze samenwerken, afspraken maken en rekening houden met anderen.

Zo richt je een uitnodigende markthoek in

Met een paar eenvoudige materialen tover je een hoek om tot een gezellige markt. Denk aan:

• Groente en fruit;
• brood, kaas of andere speelproducten;
• mandjes, kratjes en weegschalen;
• boodschappentas;
• speelgeld en een kassa;
• prijskaartjes en bordjes.

Presenteer de producten overzichtelijk, zodat kinderen zelf kunnen kiezen en de hoek zelfstandig kunnen gebruiken. Wissel de producten regelmatig af om het spel steeds weer nieuwe impulsen te geven.

Geef kinderen verschillende rollen

Een markthoek wordt nog leuker wanneer kinderen zelf kiezen welke rol ze spelen. Vandaag zijn ze misschien de verkoper, morgen de klant of de marktkoopman die alles klaarzet.

Je kunt het spel verder verrijken door vragen te stellen:

• Welke producten zijn vandaag in de aanbieding?
• Hoeveel kost dit samen?
• Kun je de kraam opnieuw netjes indelen?
• Wat gebeurt er als een product uitverkocht is?

Zo ontstaan steeds nieuwe gesprekken en spelideeën.

Maak de markt onderdeel van je thema

Een markthoek past bij veel verschillende thema’s. Denk bijvoorbeeld aan herfst, gezond eten, de boerderij, de seizoenen of beroepen. Verzamel samen met de kinderen producten die bij het thema passen en laat hen meedenken over de inrichting van de kraam.

Ook kun je de markt combineren met creatieve activiteiten. Laat kinderen bijvoorbeeld prijskaartjes ontwerpen, boodschappentasjes versieren of een reclameposter maken voor hun marktkraam. Zo krijgt het thema nog meer betekenis.

Leren door samen te spelen

Een markthoek draait niet alleen om kopen en verkopen. Het is vooral een plek waar kinderen ontdekken, communiceren en samenwerken. Door verschillende rollen uit te proberen ervaren ze hoe een markt werkt en leren ze spelenderwijs vaardigheden die ze iedere dag gebruiken.

Met een uitnodigende inrichting en gevarieerde materialen ontstaat een rijke speelleeromgeving waarin kinderen telkens weer nieuwe verhalen bedenken. En voor je het weet verandert jouw groep in een levendige markt vol enthousiaste verkopers én tevreden klanten.

Met een paar slimme keuzes maak je van jouw creatieve hoek een plek waar ideeën vanzelf tot leven komen.

Begin met een logische indeling

Kijk eens met de ogen van een kind naar je atelier. Kunnen kinderen zien wat er allemaal is? En kunnen ze er zelf bij?

Een overzichtelijke inrichting helpt kinderen om zelfstandig aan de slag te gaan. Plaats materialen die vaak worden gebruikt op grijphoogte en bewaar ze in open bakken of manden. Door materialen zichtbaar aan te bieden, worden kinderen sneller uitgenodigd om nieuwe technieken en materialen te ontdekken. Een creatieve hoek waarin materialen goed bereikbaar zijn, stimuleert niet alleen de creativiteit, maar ook de zelfstandigheid.

Geef alle materialen een vaste plek

Een atelier hoeft niet vol te staan om inspirerend te zijn. Juist een duidelijke structuur zorgt voor rust en overzicht.

Denk bijvoorbeeld aan vaste plekken voor:

• papier en karton;
• verf, kwasten en rollers;
• kleurpotloden, stiften en krijt;
• lijm, scharen en plakmaterialen;
• klei en boetseermaterialen;
• kosteloos materiaal zoals kartonnen kokers, doppen of doosjes.

Werk eventueel met foto’s of pictogrammen op de bakken. Zo weten kinderen precies waar ze materialen kunnen vinden én terugleggen.

Zorg voor materialen die uitnodigen tot ontdekken

Een inspirerend atelier biedt meer dan alleen papier en verf. Door verschillende materialen, structuren en technieken aan te bieden, krijgen kinderen de ruimte om te experimenteren en hun eigen ideeën uit te werken.

Combineer bijvoorbeeld teken- en schildermateriaal met klei, textiel, natuurlijke materialen en open-eindmateriaal. Er hoeft geen vaste opdracht te zijn; juist vrij experimenteren stimuleert creativiteit, probleemoplossend denken en zelfexpressie.

Wissel af zonder alles tegelijk aan te bieden

Je hoeft niet alle materialen voortdurend beschikbaar te hebben. Door regelmatig te wisselen blijft het atelier verrassend en ontdekken kinderen steeds weer iets nieuws.

Sluit aan bij een thema, de seizoenen of de interesses van de groep. Denk bijvoorbeeld aan:

• natuurlijke materialen in de herfst;
• transparante materialen tijdens een thema over licht;
• karton en constructiemateriaal voor het bouwen van kunstwerken;
• verschillende soorten verf of druktechnieken om nieuwe vaardigheden te ontdekken.

Zo blijft het atelier uitnodigen om terug te komen.

Maak ruimte om werk te presenteren

Kinderen zijn trots op wat ze maken. Geef hun werk daarom een zichtbare plek in de groep.

Richt bijvoorbeeld een kleine expositiewand of presentatietafel in waar kunstwerken tijdelijk worden tentoongesteld. Zo laat je zien dat het proces én het resultaat waardevol zijn. Bovendien inspireert het andere kinderen weer om zelf aan de slag te gaan.

Waarom een modern museum?

In een museum draait het niet alleen om de kunst, maar ook om de manier waarop deze wordt gepresenteerd. Door aandacht te besteden aan de tentoonstelling, laat je zien dat elk kunstwerk waarde heeft. Kinderen voelen zich gezien, vertellen graag over hun werk en kijken ook met meer interesse naar de creaties van anderen.

Bovendien stimuleert een tentoonstelling gesprekken over kleuren, vormen, technieken en de keuzes die kinderen hebben gemaakt. Zo wordt kunst niet alleen iets om te maken, maar ook om te bekijken, te bespreken en van te genieten.

Creëer een museum in jouw groep

Je hebt helemaal geen vitrines of schilderijlijsten nodig. Met eenvoudige materialen maak je al een verrassende expositie.

Een leuke manier is om op de vloer een vierkant af te plakken met tape. In elk vierkant krijgt één kunstwerk een eigen plek. Kinderen lopen als echte museumbezoekers langs de verschillende kunstwerken en ontdekken steeds iets nieuws. Door voldoende ruimte tussen de kunstwerken te laten, krijgt ieder werk de aandacht die het verdient.

Je kunt de tentoonstelling nog interactiever maken door kinderen kleine museumgidsen te laten zijn. Laat ze vertellen hoe ze hun kunstwerk hebben gemaakt, welke materialen ze gebruikten of wat hen inspireerde.

Kunst met vierkantjes

Wil je kinderen laten kennismaken met moderne kunst? Dan is Rolf Essentials – Vierkantjeskunst een mooie activiteit. De kleurrijke vierkanten nodigen uit om te experimenteren met compositie, kleur en vorm. Zonder dat er één goed antwoord is, ontdekken kinderen hoe zij zelf een kunstwerk kunnen ontwerpen. De activiteit sluit mooi aan bij abstracte kunst, waarbij eenvoudige vormen en primaire kleuren een grote rol spelen.

Na het maken van de kunstwerken is het natuurlijk extra leuk om deze direct een plek te geven in jullie eigen museum. Zo ervaren kinderen hoe kunstenaars hun werk presenteren én bekijken bezoekers de kunstwerken met een andere blik.

Maak de tentoonstelling nog bijzonderder

Met een paar kleine toevoegingen voelt de tentoonstelling direct als een echt museum:

• Geef elk kunstwerk een titel.
• Schrijf samen met de kinderen een kort kaartje over het kunstwerk.
• Nodig andere groepen of ouders uit voor een rondleiding.
• Laat kinderen stemmen op het kunstwerk dat hen het meest verrast (zonder winnaar, maar als aanleiding voor een gesprek).
• Maak foto’s van de tentoonstelling en bundel deze in een digitaal museumalbum.

Kunst beleven in plaats van alleen maken

Wanneer kinderen hun werk presenteren, leren ze dat kunst meer is dan een knutselopdracht. Ze ervaren hoe je kijkt naar kunst, hoe je erover praat en hoe verschillende mensen iets anders kunnen zien in hetzelfde werk. Dat stimuleert creativiteit, taalontwikkeling en zelfvertrouwen.

Waarom zandsculpturen bouwen?

Zand nodigt uit tot onderzoeken en experimenteren. Kinderen ontdekken spelenderwijs hoe ze zand stevig kunnen maken, welke vormen blijven staan en hoe ze verschillende onderdelen met elkaar verbinden. Tijdens het bouwen zijn ze voortdurend bezig met plannen, proberen, aanpassen en opnieuw beginnen.

Daarnaast vraagt een groot zandbouwwerk vaak om samenwerking. Wie maakt de torens? Wie vult de emmers? En hoe zorg je ervoor dat het bouwwerk niet instort? Door samen te overleggen en taken te verdelen, werken kinderen aan hun sociale vaardigheden terwijl ze een gezamenlijk doel bereiken.

Van een zandkasteel naar een echte sculptuur

Veel kinderen beginnen vanzelf met het bouwen van een zandkasteel. Maar door een kleine uitdaging toe te voegen, stimuleer je hen om verder te denken.

Geef bijvoorbeeld een opdracht zoals:

• Bouw een dier van zand.
• Maak een fantasiekasteel met meerdere torens.
• Bouw een brug tussen twee heuvels.
• Maak een voertuig of gebouw.
• Ontwerp samen een compleet zanddorp.

Door een duidelijke opdracht te geven, gaan kinderen bewuster nadenken over vorm, verhoudingen en details. Zo verandert vrij spel stap voor stap in doelgericht ontdekken.

Laat je inspireren met voorbeeldkaarten

Soms vinden kinderen het lastig om te bedenken wat ze gaan maken. In dat geval kunnen voorbeeldkaarten van de Haagse set een mooie inspiratiebron zijn. De kaarten zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor het bouwen met houten blokken, maar lenen zich ook uitstekend voor zandsculpturen.

Laat kinderen een voorbeeldkaart kiezen en bespreek samen wat ze zien. Welke vormen herkennen ze? Waar beginnen ze? Welke onderdelen kunnen ze eerst maken? Vervolgens vertalen ze het voorbeeld naar zand. Daarbij ontdekken ze vanzelf dat bouwen met zand andere oplossingen vraagt dan bouwen met blokken. Juist dat maakt de activiteit uitdagend en leerzaam.

Je kunt kinderen de sculptuur precies laten namaken, maar je kunt de kaart ook gebruiken als startpunt voor een eigen ontwerp.

Extra uitdaging

Wil je de activiteit uitbreiden? Geef dan een extra opdracht, zoals:

• voeg een weg, rivier of tunnel toe;
• bouw met een tweetal aan één groot kunstwerk;
• combineer verschillende voorbeelden tot één grote sculptuur;
• laat kinderen na afloop vertellen hoe zij hun bouwwerk hebben gemaakt.

Zo stimuleer je niet alleen het bouwen, maar ook taalontwikkeling, samenwerken en reflecteren.

Praktische tips

Voor stevige zandsculpturen is licht vochtig zand ideaal. Modelleerzand werkt ook goed. Zorg daarnaast voor verschillende hulpmiddelen, zoals emmers, scheppen, spatels, vormpjes en eventueel natuurlijke materialen zoals takjes, stenen of schelpen om het kunstwerk verder af te werken.

Geef kinderen vooral de ruimte om te experimenteren. Een ingestorte toren of afgebroken muur hoort erbij en biedt juist een nieuwe kans om samen na te denken over een betere oplossing.

Bouwen aan verwondering

Met zandsculpturen geef je kinderen de ruimte om te creëren, samen te werken en problemen op te lossen. Door inspiratie toe te voegen met de voorbeeldkaarten ontstaan steeds weer nieuwe ideeën en uitdagende bouwopdrachten. Zo wordt een eenvoudig moment in de zandbak een rijke leerervaring waarin spel, creativiteit en ontwikkeling vanzelf samenkomen.

Het leuke is dat je er eindeloos mee kunt variëren. Wil je een eigentijdse draai geven aan oud-Hollandse spelletjes? Dat kan verrassend eenvoudig. Achter veel oud-Hollandse spellen schuilt namelijk een spelprincipe dat tijdloos is. Gebruik andere materialen, bedenk een nieuwe uitdaging of geef het spel een andere vorm. Zo krijgt een klassieker moeiteloos een hip jasje. Kijk maar:

Spel                     Spelprincipe                         Nu spelen met

Blikgooien            Mikken                                 Lichtgevende cilinders, foam- of magnetische blokken

Zaklopen              Balanceren                          Stapstenen, balanceerbalk of een tactiel parcours

Touwtrekken       Samenwerken                     Parachutedoek of een grote knikkerbaan

Eierlopen             Behendigheid                     Waterestafette of jumbopompons op een lepel

Speurtocht           Zoeken                                Natuurbingo of QR-speurtocht

Hieronder werken we deze vijf spelprincipes verder uit.

Mikken

Voorwerpen omver gooien blijft een leuke uitdaging. Vervang de klassieke blikken eens door lichtgevende cilinders, een toren van zachte foamblokken of magnetische blokken. Laat kinderen kiezen waarmee ze gooien: pittenzakjes in piramidevorm, een zachte dragonskin-bal of werpring. Door het doel of de afstand aan te passen, krijgt hetzelfde spel een nieuwe moeilijkheidsgraad.

Balanceren

Zaklopen draait vooral om balans houden. Dat spelprincipe kun je op veel manieren inzetten. Maak een route met stapstenen, een balanceerbrug of tactiele loopbalken. Buiten vormen boomstammen, boomschijven, zandbak- of stoepranden een natuurlijke uitdaging.

Laat kinderen daarna zelf onderdelen toevoegen en uitdagingen bedenken. Kun je de route achteruit afleggen? Of zonder de grond te raken?

Samenwerken

Bij touwtrekken draait het niet alleen om kracht, maar vooral om samen iets voor elkaar krijgen. Die samenwerking krijgt een moderne vorm met een parachutedoek. Houd samen een bal in beweging en probeer hem niet door het gat te laten vallen, of houd meerdere ballen zo lang mogelijk op het doek terwijl twee kinderen proberen de ballen van onderaf uit het doek te tikken.

Ook het bouwen van een grote knikkerbaan vraagt om overleg. Welk onderdeel komt waar? Waarom rolt de knikker niet verder? Voor oudere kinderen is deze 3D knikkerbaan geweldig.

Behendigheid

Eierlopen blijft spannend, maar een echt ei is niet altijd handig. Een jumbopompon of bekertje water zorgt voor minstens zoveel spanning. Jongere kinderen oefenen rustig hun balans, terwijl oudere kinderen extra opdrachten toevoegen zoals hinkelen, achteruit lopen of een hindernis nemen. Voor je het weet, bedenken kinderen vanzelf nieuwe varianten. En juist dat maakt het spel interessant.

Zoeken

Een speurtocht spreekt nog altijd tot de verbeelding. Geef er een hedendaagse draai aan met een natuurbingo, waarbij kinderen bladeren, bloemen of insecten zoeken. Voor oudere kinderen kun je een QR-speurtocht uitzetten. Achter iedere code schuilt een opdracht met een aanwijzing naar de volgende plek. Ook binnen kun je op ontdekkingstocht. Verstop materialen in de ruimte en laat kinderen zoeken aan de hand van foto’s, kleuren of eenvoudige picto’s.

Meer klassiekers in een nieuw jasje

Andere oud-Hollandse spellen laten zich ook makkelijk vernieuwen:

• Koekhappen → Hang stukjes fruit aan een touw of laat kinderen geblinddoekt verschillende smaken proeven.
• Sjoelen → Maak een XXL-sjoelbaan op de vloer met schilderstape en schuif schijven of pittenzakken naar verschillende vakken.
• Spijkerpoepen → Vervang de spijker door een kindvriendelijk voorwerp, zoals een pompon of een houten poppetje dat in een fles of emmer moet belanden.

Kinderen van vandaag bedenken klassiekers van morgen

De mooiste spellen ontstaan vaak niet aan de tekentafel, maar tijdens het spelen. Betrek kinderen daarom ook bij de voorbereiding. Welk materiaal gebruiken we? Hoe maken we het spel moeilijker of juist makkelijker? Welke regels bedenken we zelf? Kinderen komen vaak met verrassende ideeën die je als volwassene niet snel zou bedenken. Misschien zijn de spellen die kinderen vandaag bedenken over dertig jaar zelf wel klassiekers.

Daarnaast duiken leerlingen in de wereld van film en technologie: ze toveren met een greenscreen en een loep, brengen hun eigen tekeningen tot leven met Augmented Reality (AR) in AR Makr en maken een professionele filmtrailer in iMovie. Zo ervaren leerlingen hoe technologie kan helpen om verhalen te vertellen, ideeën vorm te geven en zichzelf creatief te uiten.

Met de iPad als veelzijdig hulpmiddel versterken leerlingen spelenderwijs hun digitale geletterdheid, ruimtelijk inzicht, mediawijsheid en samenwerkingsvaardigheden.

Wil jij vandaag nog aan de slag met creativiteit en digitale geletterdheid in jouw klas? Download ons gratis activiteitenboekje via het formulier hieronder.