Geschikt voor
Basisschool
NULL
Gepubliceerd op 23 juli 2021 Leestijd 5 min.

Blog

Coöperatief leren: leren van en met elkaar

Samenwerkend leren, ook wel coöperatief leren, is een vorm van actief leren. Coöperatief leren houdt meer in dan kinderen in groepjes bij elkaar plaatsen. In deze blog lees je meer over coöperatief leren, de basiskenmerken waar je aan moet voldoen en welke coöperatieve werkvormen er zijn.

Wat is coöperatief leren?

Coöperatief leren is een vorm van actief leren waarbij kinderen leren informatie te verzamelen, te verwerken, te gebruiken en te oefenen. Kinderen leren er hun grenzen door te verkennen en te verleggen. Coöperatief leren stimuleert ze om tot nieuwe inzichten te komen en eigen kennis verder uit te bouwen in overleg met en gesteund door anderen. Kinderen dagen elkaar uit om moeilijke uitdagingen op te lossen en hun ideeën en gedachten onder woorden te brengen. Dat zorgt voor een hogere mate van betrokkenheid bij het leerproces.

Coöperatief leren houdt meer in dan kinderen in groepjes bij elkaar plaatsen en hun te instrueren samen te werken. Je kunt namelijk pas spreken van coöperatief leren als er voldaan is aan vijf basiskenmerken:

  1. Positieve wederzijdse afhankelijkheid: Ieder kind in een groep krijgt een belangrijke rol waardoor ze afhankelijk zijn van elkaar om de groepstaak goed te kunnen uitvoeren.
  2. Individuele verantwoordelijkheid: Ieder kind is verantwoordelijk voor zijn of haar bijdrage aan het groepsproces en kan daar op aangesproken worden.
  3. Directe interactie: Veel van het leren ontstaat in de interactie tussen kinderen en leerkracht. Interactie tussen de kinderen is van belang voor het functioneren van de groep en het leerproces.
  4. Samenwerkingsvaardigheden: Goede samenwerking vraagt specifieke vaardigheden van ieder groepslid. Deze belangrijke vaardigheden verdienen veel aandacht in de ontwikkeling van kinderen.
  5. Evaluatie van het groepsproces: Het is van belang dat na afloop van de samenwerking, de kinderen met elkaar bespreken hoe ze de samenwerking hebben ervaren, wat er goed ging en wat ze eventueel de volgende keer beter zouden kunnen doen.

Zorg voor een veilige sfeer en vertrouwen in de kinderen

De mens is een sociaal wezen; wij leren in een sociale context die sterk bepalend is voor de individuele ontwikkeling van ieder kind. Wanneer kinderen elkaar gaan helpen en elkaar gaan uitdagen geeft dat de leerkracht ruimte om bijvoorbeeld goed te observeren, of om meer aandacht te geven aan individuele ondersteuning op maat.

Om samen leren een goede plaats te geven, moeten we kansen scheppen waarin alle kinderen van en met elkaar kunnen leren en waarin ze kunnen ontdekken wie de ander is en wat de ander allemaal kan. Een klassikale aanpak waarbij de leerkracht erg stuurt, biedt daarin weinig mogelijkheden. Zorgen voor een veilige sfeer en vertrouwen in kinderen, waarbij ieder kind verantwoordelijkheid leert nemen, is een fundamenteel uitgangspunt om samenwerkend leren samen met de kinderen te organiseren.

Werken met coöperatieve leerstrategieën

Het werken met coöperatieve leerstrategieën heeft een positieve invloed heeft op de sfeer in de groep, het gevoel van eigenwaarde van de leerlingen, hun empathie, zelfbewustzijn en het
vermogen om rollen te spelen, de tijd die de leerlingen doorbrengen met daadwerkelijk studeren, hun aanwezigheid, acceptatie van medeleerlingen, en hun plezier in school en het leren.

Werken met coöperatieve leerstrategieën pakt 4 knelpunten aan:

  1. Prestaties
  2. De grote verschillen in prestaties
  3. Etnische verhoudingen
  4. Sociale vaardigheden

Meer informatie over de coöperatieve leerstrategieën lees je in het boek ‘Coöperatieve Leerstrategieën‘ van dr. Spencer Kagan. Boek cooperatieve leerstrategien

Bestel het boek ‘Coöperatieve leerstrategieën’ in de webshop

Coöperatieve werkvormen

cooperatieve werkvormenCoöperatief leren is iets anders dan samenwerken of groepswerk. Bij ‘normaal’ groepswerk zie je vaak dat enkele teamleden de kar trekken en de rest achterover leunt. Dit bevordert de leerprestaties juist niet. Daarom bedacht dr. Spencer Kagan 59 coöperatieve werkvormen, waarin de basisprincipes van goed coöperatief leren ingebouwd zijn: elke leerling doet mee en ieder groepslid is aan te spreken op het eindresultaat.

Als je coöperatieve werkvormen gebruikt, zijn alle kinderen in je groep betrokken bezig. Er is niet slechts één leerling die antwoord geeft, maar iedereen denkt na over een antwoord en bespreekt dat met zijn teamgenoten.

De 59 coöperatieve werkvormen vind je in het boek ‘Coöperatieve werkvormen voor elke groep en ieder vak‘. Het zijn didactische structuren: de werkwijze/structuur staat vast, maar de inhoud niet. Die voeg je zelf toe. Dit betekent dat je deze structuren kunt inzetten in iedere groep en voor elke les.

Bestel het boek ‘Coöperatieve werkvormen voor elke groep en ieder vak’ in de webshop

Bronnen:
Cooperative learning: Theory, research, and practice (Slavin, R. E., 1995)
Making cooperative learning work (Johnson & Johnson,1999)
Ervaringsgericht werken in het basisonderwijs (Laevers en Heylen, 2019)